Rzeźba Swarzędzkiego Stolarza – Mały Józio z konikiem

Na osiedlu Czwartaków w Swarzędzu, tuż obok przedszkola „Miś Uszatek”, stoi niewielka figurka chłopca w czapeczce, z dłutem i młotkiem w dłoniach. To Mały Józio – trzecia z serii rzeźb miejskich poświęconych swarzędzkiemu stolarstwu. Może nie jest tak rozpoznawalna jak poznańskie koziołki czy wrocławskie krasnale, ale ma w sobie coś, czego tamte nie mają – autentyczność miejsca, które od pokoleń żyło z pracy przy drewnie.

Figurka została odsłonięta 19 marca 2023 roku, w Święto Patrona Miasta – św. Józefa, który jest m.in. patronem stolarzy i tapicerów. Data nie była przypadkowa, bo Swarzędz od lat celebruje to święto jako szczególny dzień dla całej społeczności.

Swarzędzkie stolarstwo – więcej niż rzemiosło

Żeby zrozumieć, dlaczego w mieście pod Poznaniem pojawiają się rzeźby stolarzy, trzeba cofnąć się o kilkadziesiąt lat. W okresie międzywojennym działał tu Antoni Tabaka, twórca najnowocześniejszej fabryki mebli w ówczesnej Polsce. To właśnie jego zakład stał się fundamentem dla późniejszych Swarzędzkich Fabryk Mebli, które przez dziesięciolecia zatrudniały setki pracowników i wyznaczały trendy w polskim meblarstwie.

Tradycje te nie zniknęły wraz z transformacją ustrojową. Dziś kontynuują je rzemieślnicy zrzeszeni w Cechu Stolarzy Swarzędzkich, którzy nie tylko produkują meble, ale też regularnie ozdabiają miasto nietypowymi realizacjami – od ławek po krzesła w rozmiarze XXL.

Mały Józio to postać inspirowana powojennym Swarzędzem, gdy miasto się rozrastało, powstawały bloki, fabryka tętniła życiem, a ludzie przyjeżdżali z całej Polski, by zacząć od nowa.

Kim jest Mały Józio z konikiem

Rzeźba przedstawia chłopca w przedwojennym stroju – czapeczce i prostych ubraniach – który dumnie trzyma w dłoniach stolarski dłuto i młotek. Patrzy w niebo z tym charakterystycznym łobuzerskim spojrzeniem, jakby właśnie wymyślał kolejną psotę. Choć stylizacja ma dawny charakter, historia postaci rozgrywa się już po wojnie.

Według narracji towarzyszącej rzeźbie, Józio to syn stolarza, który podkrada ojcu narzędzia, by wystrugiać własne drewniane zabawki. Często zatrzymuje przechodniów, żeby pokazać im swoje dzieła. Ojciec wprawdzie denerwuje się, gdy syn bierze bez pytania jego sprzęt, ale jednocześnie cieszy się, widząc u chłopca talent do majsterkowania.

To właśnie te drewniane zabawki – w tym konik – stały się nieodłącznym elementem postaci. Mały Józio to symbol przekazywania rzemiosła z pokolenia na pokolenie, ale też dziecięcej fascynacji światem i chęci tworzenia czegoś własnego.

Cykl rzeźb Swarzędzcy Stolarze

Mały Józio nie jest jedyną figurką w mieście. To element szerszego projektu, który wystartował we wrześniu 2021 roku. Wszystkie rzeźby przedstawiają postaci o imieniu Józef (lub jego zdrobnieniach) w różnych rolach i sytuacjach życiowych. Autorem całego cyklu jest Jan Śliwiński – absolwent Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu, specjalizujący się w rzeźbie i rekonstrukcjach historycznych.

W przestrzeni miejskiej można znaleźć m.in.:

• Józka z heblem – przy skrzyżowaniu ulic Cieszkowskiego i Wrzesińskiej, pod ogromnym krzesłem XXL
• Józefa Inżyniera – na schodach ratusza na Rynku, z teczką pełną projektów mebli
• Józwę piłującego drewnianą ławkę – na Placu Niezłomnych
• Józefa Muzykanta grającego na pile – przy Ośrodku Kultury na ul. Poznańskiej
• Józefa Powstańca – na Placu Powstańców Wielkopolskich

Plan zakładał stworzenie co najmniej dziesięciu takich figur. Każda z nich odsłaniana jest w szczególnych dla miasta momentach – najczęściej 11 listopada lub 19 marca, w Święto Patrona.

Gdzie dokładnie znajdziesz Małego Józia

Figurka stoi na deptaku osiedla Czwartaków, tuż obok Przedszkola nr 2 „Miś Uszatek” (os. Czwartaków 8). To doskonała lokalizacja – dzieci codziennie przechodzą obok rzeźby w drodze do przedszkola, co sprawia, że Mały Józio stał się częścią ich codzienności.

Dojazd z centrum Poznania zajmuje około 20-30 minut samochodem lub komunikacją miejską. Ze Swarzędzkiego Rynku to zaledwie kilka minut spacerem. Osiedle Czwartaków to typowe polskie blokowisko z lat 70. i 80., więc kontrast między modernistyczną zabudową a tradycyjnym rzemiosłem, które uosabia figurka, jest całkiem ciekawy.

W Swarzędzu działa interaktywny projekt „Poznaj historię”, który pozwala odsłuchać minisłuchowiska o rzeźbach stolarzy. Wystarczy zeskanować kod QR na tabliczce informacyjnej przy figurce.

Dla kogo jest ta atrakcja

Mały Józio to przede wszystkim punkt na mapie dla tych, którzy lubią odkrywać lokalne historie i autentyczne miejsca z dala od typowych szlaków turystycznych. Jeśli ktoś interesuje się sztuką w przestrzeni publicznej, rzemiosłem czy po prostu chce zobaczyć, jak małe miasta budują swoją tożsamość – warto.

Rodziny z dziećmi docenią fakt, że figurka stoi w bezpiecznym miejscu, z dala od ruchliwych ulic, gdzie dzieci mogą swobodnie się do niej zbliżyć. Sama postać chłopca z zabawkami naturalnie przyciąga uwagę najmłodszych.

Dla miłośników fotografii miejskiej to dobry temat – rzeźba ma w sobie coś nostalgicznego, a otoczenie blokowiska dodaje kontekstu. Nie każdy dzień zobaczysz figurkę przedwojennego chłopca na tle betonowych bloków.

Połącz z wizytą w Swarzędzkim Centrum Historii i Sztuki

Samo zobaczenie jednej figurki to kwestia kilku minut, ale warto połączyć to z szerszym zwiedzaniem Swarzędza. W mieście działa Swarzędzkie Centrum Historii i Sztuki – nowoczesna placówka w odrestaurowanej remizie strażackiej, gdzie można zobaczyć tradycyjny warsztat stolarski sprzed stu lat.

W Strefie Stolarza prezentowane są gwarowe nazwy narzędzi, a zwiedzający mogą spróbować swoich sił w budowaniu wirtualnego krzesła. Wstęp do centrum jest bezpłatny, co czyni je doskonałym uzupełnieniem spaceru śladami rzeźb stolarzy.

Jeśli ktoś ma więcej czasu, może zorganizować sobie mini-trasę po wszystkich figurkach. Większość z nich znajduje się w niedalekiej odległości od siebie, więc spokojnie da się obejrzeć kilka w ciągu godziny lub dwóch.

Praktyczne informacje – dostęp, czas, koszty

Rzeźba Małego Józia dostępna jest przez całą dobę, codziennie – stoi w przestrzeni publicznej, więc nie ma żadnych ograniczeń czasowych. Wstęp jest całkowicie bezpłatny.

Na samo zobaczenie figurki wystarczy 5-10 minut, chyba że ktoś chce posłuchać interaktywnego słuchowiska dostępnego po zeskanowaniu kodu QR – wtedy warto doliczyć kolejne kilka minut.

Dojazd:

• Samochodem z Poznania – trasa przez Pobiedziska lub przez Kobylnicę, parking dostępny przy osiedlu
• Komunikacją miejską – linie autobusowe z Poznania do Swarzędza, następnie spacer lub lokalny autobus
• Pieszo z centrum Swarzędza – około 10-15 minut

W okolicy znajdują się podstawowe punkty usługowe – sklepy, kawiarnie. To typowe osiedle mieszkaniowe, więc infrastruktura jest dostosowana do codziennych potrzeb mieszkańców.

Jeśli ktoś planuje wizytę w ramach większego wyjazdu do Wielkopolski, Swarzędz leży dosłownie kilka kilometrów od Poznania, więc łatwo włączyć go do trasy zwiedzania regionu. To dobry przykład na to, jak małe miasta dbają o swoją historię i tożsamość – bez wielkich budżetów, ale za to z autentycznością i szacunkiem do lokalnych tradycji.