Park Krajobrazowy Puszcza Zielonka

Puszcza Zielonka to ponad 12 tysięcy hektarów lasu rozciągającego się na północny wschód od Poznania. Największy naturalny kompleks leśny środkowej Wielkopolski, który mieszkańcy stolicy regionu nazywają jednym ze swoich „płuc”. Miejsce, gdzie można zgubić się w gęstwinie drzewostanów liczących ponad 160 lat, przejechać dziesiątki kilometrów leśnymi duktami albo po prostu odpocząć od miejskiego zgiełku.

Park krajobrazowy powstał tu w 1993 roku, choć puszcza istniała oczywiście znacznie wcześniej.

Czym właściwie jest Puszcza Zielonka

Blisko 80% powierzchni parku to tereny leśne – rozległe drzewostany sosnowe przemieszane z dębami, modrzewiami i innymi gatunkami. Reszta to łąki, jeziora, torfowiska i niewielkie wsie. Cały obszar rozciąga się między Owińskami, Murowaną Gośliną, Kiszkowem i Pobiedziskami, obejmując teren aż pięciu gmin z trzech różnych powiatów.

Rzeźba terenu powstała podczas zlodowacenia – lodowiec wyrzeźbił pagórki morenowe i głębokie rynny, które dziś wypełniają jeziora. Najwyższe wzniesienie to Dziewicza Góra wzniesiona na 143 metry nad poziom morza. Nie brzmi imponująco, ale na nizinnej Wielkopolsce takie wzniesienia robią wrażenie podczas rowerowej wycieczki.

W centralnej części puszczy, koło wsi Zielonka, krzyżuje się pięć historycznych traktów puszczańskich – dawnych szlaków handlowych i komunikacyjnych. To ślad po czasach, gdy przez gęsty las trzeba było wytyczać bezpieczne drogi.

Rezerwaty przyrody i unikalne zakątki

Na terenie parku wydzielono pięć rezerwatów przyrody. Każdy chroni coś innego i każdy wart odwiedzenia, jeśli ktoś lubi wędrować poza utartymi szlakami.

Rezerwat „Jezioro Czarne” to zarastające jezioro z torfowiskiem przejściowym – powstał już w 1959 roku. „Jezioro Pławno” chroni podobny ekosystem. „Klasztorne Modrzewie” koło Dąbrówki Kościelnej to jeden z najstarszych w Wielkopolsce drzewostanów modrzewiowo-sosnowych. Modrzewie rosną tu od pokoleń, tworząc charakterystyczny krajobraz.

Jeszcze ciekawszy jest rezerwat „Las mieszany w Nadleśnictwie Łopuchówko” – dwustuletni las dębowo-sosnowy, gdzie niektóre okazy pamiętają czasy przed powstaniem parku. A w rezerwacie „Żywiec dziewięciolistny” rośnie roślina, która zwykle nie występuje na nizinach – jedyne udokumentowane stanowisko w Wielkopolsce.

W miejscowości Owińska stoi Dąb Bartek – pomnik przyrody o obwodzie pnia przy ziemi wynoszącym 740 centymetrów. To jeden z najgrubszych dębów w okolicy.

Szlaki rowerowe i piesze przez puszczę

Sieć szlaków rowerowych należy do najlepiej rozwiniętych w regionie. Trasy prowadzą przez całą puszczę, łącząc ze sobą poszczególne wsie i atrakcje. Można zaplanować krótką, kilkunastokilometrową pętlę albo całodniową wyprawę z kilkudziesięcioma kilometrami w nogach.

Oprócz rowerowych wyznaczono szlaki piesze, konny, kajakowy po rzece Trojance oraz szlaki pielgrzymkowe. Jest też Szlak Legend – dla tych, którzy lubią opowieści o duchach i tajemnicach puszczy.

Szczególnie ciekawy jest Szlak Kościołów Drewnianych wokół Puszczy Zielonka. Prowadzi przez kilkanaście wsi, gdzie stoją drewniane kościółki – w Kiszkowie, Kicinie, Łagiewnikach Kościelnych, Sławnie, Skokach, Uzarzewie czy Wierzenicy. To unikatowa trasa łącząca przyrodę z architekturą sakralną regionu. Większość świątyń pochodzi z XVIII i XIX wieku, niektóre są starsze.

Arboretum Leśne w Zielonce

W samym sercu parku, we wsi Zielonka, działa Arboretum Leśne Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. To miejsce, gdzie zgromadzono bogatą kolekcję roślin z Polski i całego świata – drzewa, krzewy, rośliny ozdobne. Arboretum dostępne jest przez cały rok i można je zwiedzać bezpłatnie.

Centralna część puszczy jest zarządzana przez Leśny Zakład Doświadczalny uniwersytetu, który ma tu swoje placówki naukowo-dydaktyczne. Studenci leśnictwa odbywają tu praktyki, prowadzone są badania nad ekosystemami leśnymi. Dla zwiedzających oznacza to dobrze utrzymane szlaki i tablice informacyjne.

Fauna puszczy – kogo można spotkać

Puszcza Zielonka to dom dla wielu gatunków zwierząt. Żyją tu jelenie, sarny, daniele, dziki, lisy, borsuki, kuny. Można natknąć się na ślady bobrów przy ciekach wodnych, a z odrobiną szczęścia zobaczyć wydrę. W ostatnich latach pojawiły się tu łosie, a nawet wilki.

Spośród ptaków bytują tu żurawie, bociany czarne, bieliki, orliki i rybołowy. Kruki i inne krukowate to stali mieszkańcy puszczy. W jeziorach i strumykach żyją raki i pijawki lekarskie.

Warto pamiętać, że to jednak puszcza – żmije i zaskrońce też tu mieszkają, choć spotkanie z nimi jest raczej rzadkością. Standardowa ostrożność podczas leśnych wędrówek wystarczy.

Największym zagrożeniem dla parku jest rosnąca zabudowa otuliny oraz intensywna penetracja przez ludzi. Nadleśnictwo apeluje o pozostawanie na wyznaczonych szlakach i szanowanie przyrody.

Dla kogo jest Puszcza Zielonka

To miejsce dla każdego, kto szuka kontaktu z naturą w okolicach Poznania. Rodziny z dziećmi znajdą tu bezpieczne szlaki do spacerów i piknikowych łąk. Rowerzyści mają do dyspozycji dziesiątki kilometrów tras o różnym stopniu trudności – od łatwych, utwardzonych dróg po bardziej wymagające leśne dukt.

Miłośnicy historii docenią Szlak Kościołów Drewnianych i ślady dawnego osadnictwa. Obserwatorzy przyrody mogą spędzić całe dni w rezerwatach, obserwując ptaki i szukając rzadkich roślin. Studenci i naukowcy mają dostęp do placówek badawczych uniwersytetu.

Park działa też jako ważny teren naukowo-dydaktyczny – część powierzchni zarządzana przez Leśny Zakład Doświadczalny służy do prowadzenia badań i edukacji leśnej.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić

Dojazd: Park położony jest na północny wschód od Poznania, między miejscowościami Owińska, Murowana Goślina, Kiszkowo i Pobiedziska. Z Poznania najłatwiej dojechać samochodem – do Murowanej Gośliny jest około 20 kilometrów, do Owińsk jeszcze bliżej. Istnieją też połączenia autobusowe z Poznania do okolicznych miejscowości. Rowerem można dojechać bezpośrednio z miasta – wystarczy przejechać przez Owinki.

Wstęp i godziny: Park krajobrazowy jest dostępny bezpłatnie przez cały rok, 24 godziny na dobę. Nie ma bram ani ograniczeń czasowych – to obszar chroniony, ale otwarty dla turystów. Arboretum w Zielonce również można zwiedzać bezpłatnie.

Ile czasu przeznaczyć: Zależy od planów. Krótki spacer po wybranym fragmencie puszczy to 2-3 godziny. Rowerowa wycieczka jednym z głównych szlaków zajmie pół dnia. Jeśli ktoś chce zwiedzić rezerwaty, arboretum i przejechać Szlak Kościołów Drewnianych, warto zaplanować kilka wizyt albo cały weekend.

Co zabrać: Wygodne buty do chodzenia lub rower w dobrym stanie technicznym. Wodę i prowiant – w środku puszczy nie ma sklepów ani restauracji. Mapę szlaków można pobrać online lub zdobyć w punktach informacji turystycznej w Murowanej Goślinie czy Poznaniu. Latem repelent na komary przyda się przy jeziorach i torfowiskach.

Gdzie zaparkować: Parking przy arboretum w Zielonce, parkingi w Murowanej Goślinie, Owińskach i innych miejscowościach wokół parku. Przy niektórych szlakach są niewielkie zatoczki, gdzie można zostawić samochód.

Puszcza Zielonka to miejsce, które zmienia się z każdą porą roku. Wiosną kwitną pierwsze rośliny, latem las daje upragniony cień, jesienią kolory liści tworzą niesamowity spektakl, a zimą śnieżne szlaki zamieniają się w trasy dla narciarzy biegowych. Warto wracać tu o różnych porach i odkrywać nowe fragmenty tego rozległego kompleksu leśnego.