Park Cytadela Poznań

Sto hektarów zieleni w samym centrum miasta to rzadkość. Park Cytadela rozciąga się na wzgórzu, które przez wieki zmieniało oblicze – od winnic przez pruskie fortyfikacje po miejsce pamięci i odpoczynku. Dziś to przestrzeń, gdzie historia miesza się z codziennością, a pozostałości XIX-wiecznego fortu sąsiadują z matkami na spacerze z wózkiem.

Nie każdy wie, że pod stopami spacerujących kryją się tunele i kazamaty, w których zimują nietoperze objęte ochroną w ramach sieci Natura 2000.

Fort, który stał się parkiem – historia Cytadeli poznańskiej

Wzgórze Winiarskie przez stulecia żyło spokojnie. Rosły tu winnice, stąd nazwa. Wszystko zmieniło się w 1828 roku, kiedy władze pruskie postanowiły przekształcić Poznań w twierdzę. Wysiedlono mieszkańców wsi Winiary i Bonin, a w ich miejsce przez jedenaście lat budowano Fort Winiary – największy fort artyleryjski w Europie, zaprojektowany przez inżyniera Johanna Leopolda Ludwiga Brese.

Fortyfikacje zajmowały całe wzgórze. Wały, bastiony, podziemne korytarze – klasyczny przykład tzw. systemu nowopruskiego. Fort stanowił kluczowy element Twierdzy Poznań, jednej z największych w Europie. Przez dekady był modernizowany, dobudowywano nowe obiekty, w tym radiostację z trzema masztami antenowymi.

W lutym 1945 roku Cytadela stała się areną zaciętych walk. Fortyfikacje zostały w dużej mierze zniszczone. Po wojnie nie odbudowywano ich – zamiast tego w latach 60. XX wieku rozpoczęto przekształcanie wzgórza w park. Początkowo nosił oficjalną nazwę Park-Pomnik Braterstwa Broni i Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. W 1992 roku zmieniono ją na prostszą: Park Cytadela.

Co zobaczyć na terenie parku

Spacer po Cytadeli to trochę jak podróż w czasie. Główna aleja prowadzi przez centrum parku, ale warto zbaczać na boczne ścieżki – tam jest spokojniej i ciekawiej. Pozostałości fortyfikacji widać na każdym kroku: fragmenty murów, wałów, podziemnych przejść. Część z nich zarasta roślinnością, inne zostały zabezpieczone i udostępnione zwiedzającym.

Na stokach wzgórza rozlokowano kilka cmentarzy wojennych. Spoczywają tu uczestnicy powstania styczniowego, powstania wielkopolskiego, powstań śląskich, żołnierze obu wojen światowych. Jest też cmentarz żołnierzy radzieckich założony w 1945 roku. Jedno z miejsc pochówku to grób lotników, którzy brali udział w słynnej ucieczce z obozu Stalag Luft III – tej samej, którą pokazano w filmie „Wielka ucieczka”.

Dwa muzea na terenie parku zainteresują miłośników militariów. Muzeum Armii „Poznań” i Muzeum Uzbrojenia prezentują kolekcje broni, mundurów, sprzętu wojskowego z różnych epok. Wstęp jest płatny, ale ceny symboliczne – kilka złotych za bilet normalny.

W 2002 roku stanęła tu instalacja „Nierozpoznani” autorstwa Magdaleny Abakanowicz – 112 postaci wykonanych z żywicy i włókna szklanego, które wywołują niepokój i fascynację jednocześnie. Każda ma ponad dwa metry wysokości, stoją w grupach rozrzuconych po polanie.

Cytadela dla rodzin z dziećmi

Szerokie alejki, rozległe trawniki, zacienione zakątki – park stworzony jest dla rodzinnego wypoczynku. Dzieci mogą bezpiecznie biegać, jeździć na rowerach, hulajnogach czy rolkach. Jest plac zabaw, a trawniki idealnie nadają się na piknik. Wiosną i latem widok leżaków rozstawionych na polanach to normalka.

Punkty gastronomiczne oferują przekąski i napoje. Restauracja Umberto ma ogród wypełniony egzotycznymi roślinami – klimatyczne miejsce na odpoczynek, gdy nogi odmawiają posłuszeństwa. Przy restauracji jest też polana z leżakami, popularna wśród rodziców małych dzieci.

Park to także siedlisko wielu zwierząt. Można tu spotkać wiewiórki, zające, dzikie króliki, a nawet sarny. Żyje tu kilkadziesiąt gatunków ptaków, w tym dzięcioły i puszczyki. Dla dzieci obserwowanie przyrody w samym centrum miasta bywa prawdziwą przygodą.

Cytadela jako scena wydarzeń kulturalnych

Od kilku lat w okresie wielkanocnym organizowane są tu misteria pasyjne przygotowywane przez poznańską młodzież. Odgrywane po zmroku spektakle przyciągają tłumy. Naturalne otoczenie w połączeniu z zabytkowymi pozostałościami fortu tworzy unikalną scenografię.

Park gości też koncerty plenerowe, festiwale, spektakle teatralne, biegi masowe, zawody rowerowe. Bliskość centrum i dobra komunikacja sprawiają, że wydarzenia na Cytadeli cieszą się popularnością.

Przyroda pod ochroną

Cytadela to nie tylko park miejski, ale też obszar objęty ochroną Natura 2000. W reliktach pruskich fortyfikacji – tunelach i kazamatach – zimują nietoperze kilku gatunków. Dostęp do tych części jest ograniczony, by nie zakłócać spokoju zwierząt.

Park stanowi zwornik pierścieniowo-klinowego systemu zieleni miejskiej, łącząc klin zachodni, północny i częściowo wschodni. To ważny element ekologiczny Poznania. W 2007 roku park wpisano na listę zabytków, a rok później uznano wraz z historycznym centrum miasta za pomnik historii.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i co warto wiedzieć

Wstęp na teren parku jest bezpłatny i możliwy o każdej porze. Główne wejście znajduje się przy Alei Armii Poznań (schody u wylotu Alej Niepodległości), ale jest kilka innych wejść od strony ulic Winogrady i Szelągowskiej.

Z centrum miasta, ze Starego Rynku, spacer zajmuje około 20 minut. Kto woli komunikację miejską, może dojechać tramwajem linii 3 lub 10, albo autobusem – linie 167, 174, 190 zatrzymują się w pobliżu parku.

Wokół parku jest sporo parkingów, zwłaszcza od strony ul. Winogrady i Alei Armii Poznań. Miejscowi polecają parking przy ul. Za Cytadelą – najbardziej wygodny dla tych, którzy przywożą rowery czy inny sprzęt sportowy.

Muzea na terenie parku mają własne godziny otwarcia – zwykle od wtorku do niedzieli, w godzinach 10:00-16:00 lub 10:00-17:00, w zależności od sezonu. Bilety kosztują kilka złotych, dostępne są zniżki dla dzieci, studentów i seniorów.

Na zwiedzanie samego parku warto przeznaczyć co najmniej dwie godziny, jeśli chce się zobaczyć główne atrakcje. Miłośnicy spacerów i ci, którzy planują piknik, mogą spokojnie spędzić tu pół dnia. Park ma ponad 100 hektarów, więc jest gdzie chodzić.

Cytadela to miejsce, które łączy funkcje zupełnie różne – jest parkiem wypoczynkowym, pomnikiem historii, ostoją przyrody i sceną wydarzeń kulturalnych. Taka wielowarstwowość sprawia, że każdy znajdzie tu coś dla siebie.

Dla miłośników historii wojennej istnieje szlak turystyczny poznańskich fortów – Cytadela to tylko jeden z wielu elementów dawnej Twierdzy Poznań. Forty rozlokowane są po okręgu wokół miasta, ich zwiedzanie wymaga samochodu lub korzystania z komunikacji miejskiej.

Warto zabrać ze sobą wodę i coś do jedzenia, choć punkty gastronomiczne są dostępne. Latem przyda się krem z filtrem – część alejek wiedzie przez otwarte przestrzenie bez cienia. Jesienią park zamienia się w kolorową paletę – drzewa różnych gatunków tworzą spektakl barw.