Pomnik Świętego Józefa patrona stolarzy i Miasta i Gminy Swarzędz

W Swarzędzu, mieście które od wieków żyje stolarskim rzemiosłem, trudno nie zauważyć figury św. Józefa stojącej przy skrzyżowaniu ulic Polnej i Wrzesińskiej. To nie kolejny przydrożny pomnik – to symbol miasta, które swoją tożsamość zbudowało na pracy rąk swarzędzkich stolarzy. Figura powstała w 2002 roku i od razu zwraca uwagę nietypowym podejściem do tematu religijnego.

Jeśli ktoś spodziewa się tu tradycyjnego wizerunku świętego jako brodatego starca z narzędziami stolarskimi, czeka go niespodzianka.

Dlaczego akurat święty Józef patronuje Swarzędzowi

Swarzędz to nazwa, która w Polsce kojarzy się przede wszystkim z meblami. Od XIV wieku rozwijało się tu stolarstwo, a w XIX i XX wieku swarzędzkie fabryki mebli zdobyły sławę daleko poza granicami regionu. Gdy w 1996 roku przyszło wybrać patrona miasta, decyzja była oczywista – święty Józef, patron stolarzy i rzemieślników, idealnie pasował do charakteru tego miejsca.

Stolarz z Nazaretu, ziemski ojciec Jezusa, stał się symbolem miasta. Nie chodziło tylko o religijny wymiar – chodziło o nawiązanie do tradycji rzemieślniczej, do pokoleń swarzędzan, którzy żyli z pracy przy drewnie. W 2002 roku, z inicjatywy księdza Henryka Mikołajczyka, postanowiono upamiętnić patrona trwałym pomnikiem.

Co wyróżnia swarzędzką figurę św. Józefa

Autorką pomnika jest Ewa Wanat, mieszkanka Swarzędza. Jej wizja znacznie odbiega od tego, co zwykle można zobaczyć w polskich kościołach czy przy drogach. Swarzędzki święty Józef to młody mężczyzna bez zarostu, w pełni sił – nie sędziwy starzec, jakiego pokazuje tradycyjna ikonografia. Trzyma opiekuńczym gestem rękę na ramieniu małego Jezusa.

Ta artystyczna decyzja ma głębszy sens. Tradycja często przedstawia Józefa jako starca, żeby podkreślić dogmat o dziewiczym poczęciu Jezusa. Tymczasem w rzeczywistości był młodym człowiekiem, zdolnym do ciężkiej pracy fizycznej. Swarzędzka figura pokazuje go właśnie jako takiego – młodego rzemieślnika, opiekuna rodziny.

Podczas II wojny światowej swarzędzki stolarz uwięziony w obozie koncentracyjnym uratował sobie życie dzięki swojemu zawodowi. Niemcy potrzebowali nowej bili do bilarda – więzień wykonał kulę z drewna tak precyzyjnie, że komendant nakazał go zwolnić.

Figura jako punkt spotkań i uroczystości

Pomnik przy ulicy Wrzesińskiej to nie tylko obiekt do oglądania. Co roku 19 marca, w dniu imienin Józefa, odbywają się tu uroczyste obchody święta patrona miasta. Program zwykle obejmuje złożenie kwiatów pod figurą, a następnie uroczystą mszę świętą w kościele pw. św. Marcina.

To moment, gdy Swarzędz szczególnie podkreśla swoją tożsamość. Władze miasta wręczają wyróżnienia „Zasłużony dla Miasta i Gminy Swarzędz” oraz honorowe obywatelstwa. Dla mieszkańców to okazja do świętowania lokalnej tradycji – tej stolarskiej i tej religijnej zarazem.

Szlak swarzędzkich stolarzy – więcej niż jedna figura

Pomnik św. Józefa to punkt wyjścia do poznania ciekawego zjawiska w przestrzeni publicznej Swarzędza. Od 2009 roku, podczas corocznych obchodów Józefinek, w mieście pojawia się kolejny mebel wykonany przez członków Cechu Stolarzy Swarzędzkich. To akcja zwana „Meblowaniem Miasta”.

W różnych częściach Swarzędza można natknąć się na nietypowe instalacje: wieszak otoczony ławeczką naprzeciwko dworca PKP, dwa krzesła przy Rondzie Tysiąclecia, regał na kwiaty przy Szkole Podstawowej nr 3, a nawet karmnik XL dla ptaków na Placu Niezłomnych. Do tego dochodzą małe rzeźby stolarzy – figurki przypominające wrocławskich krasnali. Józek chowa się pod krzesłem na ulicy Wrzesińskiej, Ziutek czeka naprzeciwko dworca, a Józef Inżynier przyczaił się pod ratuszem.

Najnowsza, ósma już instalacja – „Józef Zapaśnik” autorstwa Jana Śliwińskiego – stanęła w 2026 roku przy hali sportowej Swarzędzkiego Centrum Sportu i Rekreacji.

Dla kogo to miejsce

Figura św. Józefa nie jest spektakularną atrakcją turystyczną w stylu wielkich pomników czy punktów widokowych. To raczej miejsce dla osób zainteresowanych lokalną historią i tradycją rzemieślniczą. Warto je odwiedzić, jeśli ktoś przemierza Swarzędz w poszukiwaniu śladów stolarskiego dziedzictwa – wtedy pomnik nabiera kontekstu.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę przy figurze z poszukiwaniem małych rzeźb stolarzy rozsianych po mieście. To dobry sposób na aktywne zwiedzanie – dzieci lubią takie miejskie „polowania na skarby”. Miłośnicy sztuki sakralnej docenią nietypowe podejście do tematu religijnego.

Samo zatrzymanie się przy pomniku to kwestia kilku minut. Można zrobić zdjęcie, przeczytać informacje na tablicy, rozejrzeć się po okolicy. Jeśli jednak ktoś chce poznać szerszy kontekst, warto zaplanować spacer po Swarzędzu szlakiem mebli i stolarzy – wtedy potrzeba około 2-3 godzin.

Praktyczne informacje

Lokalizacja: Pomnik znajduje się przy skrzyżowaniu ulic Polnej i Wrzesińskiej w Swarzędzu, tuż obok siedziby Cechu Stolarzy Swarzędzkich. To centrum miasta, łatwo dostępne pieszo z dworca PKP (około 10 minut spaceru).

Dojazd: Z Poznania najwygodniej dojechać koleją – pociągi regionalne kursują regularnie, podróż trwa około 15 minut. Można też dojechać autobusem komunikacji miejskiej (linie nr 78, 87) lub samochodem – Swarzędz leży przy drodze krajowej nr 92, około 10 km na wschód od centrum Poznania.

Dostępność: Figura stoi w przestrzeni publicznej, dostępna całą dobę, bezpłatnie. Nie ma tu żadnych ograniczeń czasowych ani opłat.

Dodatkowe atrakcje w okolicy: W pobliżu warto zobaczyć Wielkie Krzesło – monumentalną rzeźbę przy Salonie Meblowym Stolarzy Swarzędzkich, pomnik Augusta Cieszkowskiego oraz Pawilon Meblowy. Dla głębszego poznania historii stolarstwa w regionie można odwiedzić ekspozycje dotyczące swarzędzkiego rzemiosła.

Najlepszy czas na wizytę: Figura sama w sobie dostępna jest przez cały rok, ale szczególny klimat panuje tu 19 marca, podczas obchodów święta patrona miasta. Wtedy można zobaczyć lokalne uroczystości i poczuć, jak ważny jest ten symbol dla mieszkańców.