Muzeum Narodowe Rolnictwa Szreniawa

Niedaleko Poznania, w niewielkiej miejscowości Szreniawa, działa jedno z największych muzeów rolnictwa w Europie. Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego to miejsce, gdzie historia polskiej wsi i rolnictwa nabiera zupełnie namacalnego wymiaru – między zabytkowymi budynkami spacerują konie i woły, w sadzie rosną stare odmiany jabłoni, a w pawilonach wystawienniczych czekają setki maszyn i narzędzi dokumentujących przemiany, jakie przeszło polskie rolnictwo przez ostatnie wieki.

Muzeum zajmuje teren dawnego majątku ziemskiego z połowy XIX wieku. Sam pałac pochodzi z 1852 roku, a oprócz niego zachował się malowniczy park oraz zabudowania folwarczne – spichlerz, stodoły i gorzelnia, w której dziś mieści się Browar Szreniawa.

Historia muzeum i jego wyjątkowy charakter

Placówka powstała w 1964 roku, choć jej korzenie sięgają znacznie głębiej. Nawiązuje bowiem do tradycji warszawskiego Muzeum Przemysłu i Rolnictwa założonego w 1875 roku, które niestety nie przetrwało zawieruchy wojennych lat. W 1959 roku Ministerstwo Rolnictwa podjęło decyzję o utworzeniu nowego muzeum o zasięgu krajowym, a cztery lata później wybrano Szreniawę jako jego siedzibę.

Wybór nie był przypadkowy – miejscowość leży tuż przy Wielkopolskim Parku Narodowym, około 10 kilometrów na południe od Poznania, przy trasie do Wrocławia. Status muzeum narodowego placówka otrzymała w 1975 roku, a obecną nazwę – Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie – nosi od 1986 roku.

W 2025 roku przypada 150. rocznica pojawienia się idei muzealnictwa rolniczego na ziemiach polskich, co łączy się bezpośrednio z powstaniem warszawskiego Muzeum Przemysłu i Rolnictwa.

Dziś to jedyne tego typu muzeum narodowe w Polsce i jedna z największych tego rodzaju placówek w Europie. Zbiory liczą ponad 20 tysięcy obiektów muzealnych – od prehistorycznych kopii radła ramowego po ciągniki z przełomu XIX i XX wieku.

Co można zobaczyć w Szreniawie

Ekspozycja rozciąga się na kilkuhektarowym terenie. Główna część mieści się w zabytkowym dworze oraz trzynastu pawilonach wystawienniczych. Każdy z działów pokazuje inny aspekt życia na wsi i rozwoju rolnictwa.

Szczególnie bogata jest kolekcja związana z uprawą roli oraz hodowlą zwierząt. Można tu prześledzić ewolucję narzędzi – od najprostszych po skomplikowane maszyny parowe i lokomobile. Nie brakuje również unikatowych narzędzi rzemieślniczych: garncarskich, ciesielskich, rymarskich, kowalskich, bednarskich, tkackich czy garbarskich. To prawdziwa skarbnica dawnych umiejętności, które powoli odchodzą w zapomnienie.

Jedną z perełek kolekcji jest zbiór kilkudziesięciu modeli wiatraków – unikatowy w skali kraju. Warto też zwrócić uwagę na ekspozycję poświęconą przemianom społecznym i kulturalnym na polskiej wsi od X do XX wieku.

Żywe muzeum – zwierzęta i rośliny

Szreniawa to nie tylko eksponaty pod szkłem. Na terenie muzeum prowadzony jest chów zwierząt gospodarskich – koni, wołów, kóz, owiec, królików, kur, gęsi i kaczek. Dla dzieci to często największa atrakcja wizyty.

Kolekcję roślinną stanowi sad starych odmian drzew owocowych, poletka z tradycyjnymi roślinami uprawnymi oraz zielnik. To nie tylko ciekawostka botaniczna, ale też ważna działalność edukacyjna – pokazuje, jak wiele odmian roślin uprawnych zostało wyparanych przez nowoczesne, wyselekcjonowane gatunki.

W dawnej gorzelni działa obecnie Browar Szreniawa, który kontynuuje tradycje produkcji napojów na terenie dawnego folwarku.

Pokazy i wydarzenia

Muzeum przez cały rok organizuje różnorodne imprezy rekreacyjno-edukacyjne. Można tu zobaczyć pokazy wypieku chleba, wyrobu masła i świec, jesiennych prac polowych czy pracy wozu strażackiego. Odbywają się też prezentacje dawnych wiejskich zwyczajów weselnych i świątecznych.

Dla grup zorganizowanych dostępne są warsztaty kulinarne i inne zajęcia edukacyjne. Warto wcześniej sprawdzić kalendarz wydarzeń na stronie muzeum – niektóre imprezy, jak dożynki czy pokazy pracy w polu, przyciągają tłumy.

Muzeum wielooddziałowe

Szreniawa to siedziba główna, ale muzeum ma również pięć oddziałów terenowych w różnych miejscach Wielkopolski. W Uzarzewie działa Muzeum Środowiska Przyrodniczego i Łowiectwa, w Nowym Tomyślu – Muzeum Wikliniarstwa i Chmielarstwa, a w Jaraczu można zwiedzić Muzeum Młynarstwa i Wodnych Budowli Przemysłu Wiejskiego oraz Rybactwa Śródlądowego. Jest też Muzeum Gospodarki Mięsnej w Sielinku.

Każdy z oddziałów prezentuje inny aspekt życia wiejskiego i tradycyjnych rzemiosł. To dobry pomysł na kilkudniową wycieczkę po Wielkopolsce śladami dawnego rolnictwa.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum sprawdzi się dla różnych grup zwiedzających. Rodziny z dziećmi docenią kontakt ze zwierzętami i przestrzeń do spacerów w parku. Młodsi uczniowie mogą tu zobaczyć na własne oczy, jak wyglądało życie na wsi jeszcze kilkadziesiąt lat temu – to zupełnie inny wymiar niż czytanie o tym w podręcznikach.

Miłośnicy techniki i historii znajdą tu fascynujące eksponaty – od dawnych maszyn parowych po unikatowe narzędzia rzemieślnicze. Osoby zainteresowane etnografią i kulturą ludową również nie będą zawiedzeni.

Nie każdy wie, że muzeum prowadzi również działalność naukową i dokumentacyjną. Pracownia Ewidencji i Dokumentacji Zabytków Budownictwa Folwarcznego i Obiektów Przemysłu Rolno-Spożywczego zajmuje się inwentaryzacją i ochroną zabytkowych obiektów związanych z rolnictwem na terenie całej Polski.

Informacje praktyczne

Muzeum znajduje się przy ulicy Dworcowej 5 w Szreniawie (gmina Komorniki, powiat poznański). Dojazd z Poznania zajmuje około 20 minut samochodem – wystarczy jechać drogą w kierunku Wrocławia. Przy muzeum jest parking.

Można też dojechać koleją – Szreniawa leży przy szlaku kolejowym do Wolsztyna. Dworzec znajduje się niedaleko muzeum, co czyni to miejsce dostępne również dla osób podróżujących komunikacją publiczną.

Ważna informacja: w okresie od początku grudnia do połowy lutego muzeum jest nieczynne dla zwiedzających indywidualnych, z wyjątkiem specjalnych imprez okolicznościowych. W pozostałych miesiącach warto wcześniej sprawdzić godziny otwarcia na stronie www.muzeum-szreniawa.pl lub zadzwonić pod numer 61/810 76 29.

Na zwiedzanie całego terenu warto zarezerwować co najmniej 2-3 godziny. Jeśli ktoś chce dokładnie obejrzeć wszystkie pawilony i spokojnie pospacerować po parku, może to zająć pół dnia.

Wizytę w Szreniawie można połączyć ze spacerem do pobliskiego Mauzoleum Bierbaumów – wieży widokowej z ekspozycją historyczną oraz ścieżką edukacyjną „Wokół starej wieży”. Bliskość Wielkopolskiego Parku Narodowego to dodatkowy atut dla miłośników przyrody.

Muzeum organizuje również wycieczki dla grup zorganizowanych, w tym szkolnych. Dla takich grup dostępne są specjalne programy edukacyjne i warsztaty – warto skontaktować się z muzeum z wyprzedzeniem, aby ustalić szczegóły wizyty.

Kontakt: [email protected]